«Άψινθος» του Μιχάλη Γκανά

22.04.2013

 ganas

***

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΥΒΡΕΩΣ

Καμμιά εκατοστή χρόνια πριν, ένας σπουδαίος Ευρωπαίος, ο Ούγκο φον Χόφμαννσταλ, έγραφε ότι ο δημιουργός δυο πράγματα έχει ανάγκη. Το πρώτο είναι να πείσει τους ομότεχνούς του και τους κριτικούς. Το δεύτερο, ν’ αγγίξει το ευρύ κοινό. Ο Μιχάλης Γκανάς τα έχει πετύχει και τα δυο. Απέσπασε τον έπαινο και του Δήμου και των Σοφιστών. Κατάφερε να είναι περίοπτος χωρίς να γίνει ρηχός. Με τα ποιήματα, τα πεζά, τους στίχους του κατόρθωσε να γίνει δημοφιλής αλλά την ίδια στιγμή παρέμεινε μέγεθος σεβαστό και για τους πιο καχύποπτους από τους κριτικούς μας. Είπαν γι’ αυτόν, και έχουν δίκιο, ότι είναι ο τελευταίος από τους ποιητές μας εν ζωή που κατόρθωσε να μπει στον Κανόνα, αυτή την ακατάδεκτη λέσχη των κορυφαίων.

Ο τίτλος του τελευταίου βιβλίου του (Άψινθος, Μελάνι 2012) παραπέμπει στις σελίδες της Αποκάλυψης, στο δυσοίωνο εκείνο αστέρι που είναι να πέσει από τον ουρανό για να πικράνει τους ποταμούς και να μολύνει «τας πηγάς των υδάτων». Αλλά και στο φυτό αψιθιά, απ’ όπου το αψέντι, ποτό απαγορευμένο ώς πρόσφατα σχεδόν, για τις παραισθησιογόνες του ιδιότητες. (Λένε ότι ο βαν Γκογκ έκοψε το αυτί του όντας υπό την επήρειά του.)

Ο/Η Άψινθος είναι ποίημα συνθετικό. Ισχύει συνεπώς και γι’ αυτό ό,τι ισχύει για την άλλη σύνθεση του Γκανά, την Παραλογή, αλλά και για όλες τις κατορθωμένες συνθέσεις: η αξία του όλου υπερτερεί εκείνης του αθροίσματος των μερών. Στο πρώτο τμήμα του βιβλίου, ο Γκανάς μάς αφηγείται αποσπασματικές στιγμές του Αρμαγεδδώνα: την καταιγίδα που έρχεται, την όξινη βροχή, το τελευταίο χορτάρι, τον έσχατο άνεμο, τη διαβρωτική απληστία των πολλών, το αλάφιασμα της πυρκαγιάς. Με ένα μοντάζ σχεδόν κινηματογραφικό, παραθέτει εικόνες της ύβρεως: «Ποτάμια που κυλούν όπως κυλούσαν / και πέστροφες αμέτοχες στο δράμα / ρίζες τυφλές που μπήγονται στο χώμα / κοτσύφια που περνάνε και σφυρίζουν // κι αηδόνια αηδόνια λιγοθυμισμένα / και χάρτινα βουνά μέσα στην πάχνη / που τα φυσάει ο δριμύς Θρηίκιος / και σχίζονται μεριές μεριές και φρίσσουν // και φαίνεται το στίλβον χάος από πίσω / για ποιαν αγκάλη μου μιλάς για ποια μητέρα«.

Το θέμα του ποιήματος είναι παμπάλαιο: η κατακυριάρχηση της φύσης από τον άνθρωπο. Ο κόσμος που μας περιγράφει είναι αυτός της βιβλικής επαγγελίας: «…πληρώσατε την γην και κατακυριεύσατε αυτής». Όμως χωρίς εξωραϊσμούς. Εξόριστοι από την Εδέμ, αυτή είναι η ιστορία που μας αφηγείται ο Γκανάς, οι γόνοι του Αδάμ και της Εύας κατακτούν πράγματι τη γη, όχι όμως ως πρόσφυγες που αναζητούν άσυλο, αλλά ως σφετεριστές, αδιάφοροι αν την αφανίζουν.

Μολονότι βίβλος αποκαλύψεως, το έργο δεν κλείνει απαισιόδοξα. Τον κύκλο του θανάτου συμπληρώνει διαλογικά ο κύκλος της αγάπης: πέντε ποιήματα επιτάφια ή ερωτικά, γραμμένα για τους προσφιλείς, εξίσου πένθιμα όμως. Ίσως γιατί και η Αγάπη τον καιρό της Απειλής δεν μπορεί παρά να μοιάζει με το πένθος.

Με το τελευταίο του βιβλίο ο Γκανάς, πρέπει να τονιστεί, γράφει ποίηση δημόσια, όχι ιδιωτική. Το ποιητικό εγώ, κι ας αχνοφαίνεται συχνά, υποχωρεί για να δώσει φωνή στο καίριο και το ώριμο, πάει να πει στο ζητούμενο του καιρού και της ώρας. Και ζήτημα μεγαλύτερο από τη βεβήλωση του πλανήτη αυτη τη στιγμή δεν υπάρχει. Εμπρός του, και αυτός ο εφιάλτης της οικονομικής κατάρρευσης φαντάζει ψυχαγωγικό ενύπνιο.

Ο Γκανάς εμμένει σε μια γλώσσα ποιητική ανοιχτή, μια γλώσσα οικεία, απέριττη και άμεση που περικλείει, δεν αποκλείει τον αναγνώστη. Μας θυμίζει έτσι ότι στις μεγάλες της στιγμές η ελληνική ποίηση ήταν ταυτόχρονα η τέχνη του Εγώ και του Εμείς, του ανθρώπου και του φυσικού κόσμου. Και μας υποδεικνύει έναν δρόμο ώστε αυτή πάλι σήμερα να αφήσει πίσω της την αυτάρεσκη  ιδιώτευση των τελευταίων δεκαετιών και να επανέλθει εκεί που ανήκει: στην Πολιτεία και την Αγορά.

Κώστας Κουτσουρέλης
Εφημερίδα των Συντακτών, 20.1.2013

* * *

Ο Μιχάλης Γκανάς γεννήθηκε στον Τσαμαντά Θεσπρωτίας το 1944. Από το 1962 ζει και εργάζεται στην Αθήνα, όπου ήρθε για να σπουδάσει νομικά. Βιβλιοπώλης για μια δεκαπενταετία, συνεργάστηκε αργότερα με την κρατική τηλεόραση ως επιμελητής λογοτεχνικών εκπομπών και σεναριογράφος. Από το 1989 είναι κειμενογράφος σε διαφημιστική εταιρεία. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες, ενώ στίχοι του έχουν μελοποιηθεί από γνωστούς Έλληνες και ξένους συνθέτες: Μ. Θεοδωράκης, Ν. Μαμαγκάκης, Ν. Ξυδάκης, Δ. Παπαδημητρίου, Ν. Κυπουργός, G. Bregovic, A. Dinkjian κ.ά. Μετέφρασε τις «Νεφέλες» του Αριστοφάνη για το Θέατρο Τέχνης – Κάρολος Κουν και τους «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου για το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Πατρών. Το 1994 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για το βιβλίο του «Παραλογή». Τον Δεκέμβριο του 2011 τιμήθηκε με το Βραβείο Ποίησης του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του.

Πηγή:
biblionet.gr

Advertisements

One Response to “«Άψινθος» του Μιχάλη Γκανά”

  1. Γιώργος Λυκοτραφίτης Says:

    Δεν μου αρέσει να διορθώνω τους νοτάριους, όμως στη δεύτερη παράγραφο του χειμωνιάτικου κειμένου από την Εφημερίδα των Συντακτών, εύκολα κανείς θα μπορούσε να προσθέσει ότι ο τίτλος παραπέμπει και σ’ εκείνο το «κρυμμένο» του Καβάφη, που ενώ αρχίζει ωραία τα σκατώνει ελαφρώς στο τέλος:

    «Άψινθος, δάτουρα και υποκύαμος,
    ακόνιτον, ελλέβορος, και κώνειον-
    όλ’ αι πικρίαι και τα δηλητήρια…»

    Πόσοι, άραγε, απ’ τους φερέλπιδες της δευτεροβαθμίου σήμερα, γνωρίζουν αυτές τις όμορφες (και χρήσιμες, θα πρόσθετα, κατά περίπτωσιν) λέξεις; (Καλά, με εξαίρεση το κώνειον -υπάρχει κι ένα ανέκδοτο στα ισπανικά -μόνον εκεί!- που λέει «Τι δοκίμασε ο Σωκράτης και πέθανε; Απ.: Κόνιο!»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s